Vill aš orkan ķ Žingeyjarsżslum verši nżtt til aš byggja upp atvinnu į svęšinu

Hér birti ég vištal sem birtist ķ Morgunblašinu snemma ķ mars. Tel aš vištališ eigi erindi viš fólk sem hefur įhuga į atvinnuuppbyggingu og barįttu fyrir byggš į landsbyggšinni;

"Jón Helgi Björnsson, formašur bęjarrįšs Noršuržings, vill aš orkan ķ Žingeyjarsżslum verši nżtt til aš byggja upp atvinnu į svęšinu og breyta įratuga hnignun ķ vöxt. Į sķšustu 15 įrum hefur störfum ķ sveitarfélaginu fękkaš um 32% og fólkinu um 15%. Jón Helgi er afar ósįttur viš framkomu rķkisstjórnarinnar ķ mįlinu.

Viš höfum ķ raun flutt śt atvinnuleysiš okkar, unga fólkiš. Žessi žróun er aušvitaš aš mestu vegna fękkunar ķ hefšbundnum atvinnugreinum svęšisins, landbśnaši og sjįvarśtvegi. Fjölmargt hefur veriš reynt til aš snśa žessu viš, og lķklega er žaš helst feršažjónustan sem hefur heppnast vel. Žetta er hinsvegar žróun sem viš sem samfélag sęttum okkur ekki viš eša viljum sjį įfram. Hver vill sjį allt unga fólkiš flytja burt śr byggšarlagi?“ spyr Jón Helgi Björnsson, forstjóri Heilbrigšisstofnunar Žingeyinga og formašur bęjarrįšs Noršuržings af hįlfu Sjįlfstęšisflokksins.

Lengi hefur veriš rętt um aš leišin til aš snśa žessari žróun viš sé aš nżta orkuna į hįhitasvęšunum ķ Žingeyjarsżslum. „Rekstur Kröfluvirkjunar sżndi fram į möguleikana sem gįfust meš nżtingu į jaršvarma,“ segir Jón Helgi. „Įriš 1999 stofnušu Orkuveita Hśsavķkur, Noršurorka og sveitarfélögin Ašaldęlahreppur og Reykdęlahreppur fyrirtękiš Žeistareyki ehf. Tilgangurinn var aš hefja boranir į Žeistareykjum til aš rannsaka svęšiš. Sķšan žį höfum viš boraš sex djśpar tilraunaholur og svęšiš er tališ geta gefiš rśmlega 200 megavött af orku, tilraunaholurnar sex gefa 45 megavött.“

 Įriš 2005 keypti Landsvirkjun žrišjungshlut ķ félaginu og įri sķšar var, aš dómi Jóns Helga, grķšarlegum įfanga ķ barįttunni fyrir endurreisn ķ Žingeyjarsżslum nįš žegar skrifaš var undir viljayfirlżsingu um byggingu įlvers Alcoa į Bakka. „Loksins var komiš verkefni sem var af žeirri stęrš aš žaš gęti snśiš viš žeirri žróun sem viš höfum séš į undanförnum įrum. Verkefni sem myndi skila 500-800 störfum eša öllum žeim störfum sem tapast hafa į sķšustu fimmtįn įrum.“

Vinnan gekk prżšilega

Unniš var skipulega eftir žessari viljayfirlżsingu en ašilar aš henni voru rķkisstjórn Ķslands, Alcoa og Noršuržing. „Vinnan viš verkefniš gekk prżšilega, flest gekk upp. Sérstaklega žaš sem laut aš orkuöflun į Žeistareykjum en svęšiš reyndist sérstaklega öflugt og borholur góšar. Žį gengu sveitarfélögin frį sameiginlegu svęšisskipulagi į hįhitasvęšunum sem gerši rįš fyrir orkuöflun į fjórum svęšum Bjarnarflagi, Kröflu, Gjįstykki og Žeistareykjum. Allur undirbśningur gekk vel en aušvitaš lagši sveitarfélagiš mikiš undir og var bśiš aš leggja meira en einn milljarš króna fram ķ hlutafé og įbyrgšum aš ógleymdum tugum milljóna til skipulagsmįla.“

Jón Helgi segir allt hafa breyst į einum degi žegar Žórunn Sveinbjarnardóttir, žįverandi umhverfisrįšherra, śrskuršaši aš įlver į Bakka žyrfti ķ sameiginlegt umhverfismat. Meš žvķ sneri hśn viš śrskurši Skipulagsstofnunar. „Įkvöršunin var augljóslega tekin til aš verjast fylgis8leka yfir til Vinstri gręnna og torvelda framgang mįlsins. Enda voru einungis fjórar af įtta framkvęmdum inni ķ hinu sameiginlega mati og žvķ ekki um neitt heildstętt mat aš ręša,“ segir hann.

Śrskuršurinn setti vinnu viš umhverfismat allra framkvęmdanna fjögurra, sem śrskuršurinn tók til, į sama tķmaplan. Įhrifin į Žeistareyki ehf. voru aš umhverfismat fyrir Žeistareykjavirkjun tafšist um tęplega tvö įr. Bein afleišing af žvķ var aš ekki var hęgt aš bora frekari tilraunaholur til aš sannreyna hversu mikil orka er į svęšunum en til stóš aš bora holur į vesturhluta svęšisins sem hefšu, aš sögn Jóns Helga, gefiš mun betri mynd af žvķ hversu stórt og öflugt svęšiš er til orkuvinnslu. Vegna žess aš ekki var hęgt aš sannreyna orkumagniš žį var m.a. ekki hęgt aš semja um orkusölu og afhendingu. „Žegar ekki er hęgt aš semja um orkusölu žį er erfitt aš fjįrmagna framkvęmdir. Fįrįnleiki mįlsins var samt fyrst og fremst sį aš žegar sameiginlega matiš leit dagsins ljós var helsti veikleiki framkvęmdarinnar įlitinn óvissa um orkumagn sem aš mörgu leyti var afleišing žess aš ekki hefur veriš hęgt aš bora tilraunaholur til aš sannreyna orkumagniš. Žannig er mįliš eins og hundur sem eltir skottiš į sér,“ segir Jón Helgi.

Hann segir stjórnmįlamenn hafa nżtt sér nišurstöšu sameiginlega matsins til aš fęra rök fyrir žvķ aš ekki sé nęg orka til stęrri verkefna. „Žaš er hįmark hręsninnar ķ ljósi žess aš žaš er aš hluta til hinu sameiginlega mati aš kenna aš upplżsingarnar um orkumagn eru ekki nęgilega góšar.“

Jón Helgi segir Žórunni Sveinbjarnardóttur og Kristjįn Möller, fyrrverandi samgöngurįšherra, raunar hafa fullyrt į fjölmennum fundi į Hśsavķk aš śrskuršurinn myndi ekki tefja verkefniš nema hugsanlega um nokkra daga. „Daginn eftir, žegar viš héldum fast viš žį skošun okkar aš śrskuršurinn hefši alvarleg įhrif į verkefniš, hringdu spunameistararnir ķ okkur og sögšu aš viš vęrum flón, viš ęttum aš fagna śrskuršinum. Viš sveitamennirnir klórušum okkur aušvitaš ķ kollinum žegar viš höfšum fyrir framan okkur įlit lögfręšinga sem fullyrtu aš meš śrskuršinum vęri allt stopp. Hvernig įtti aš fagna žvķ?“

Bara tęknileg hindrun

Kostnašur Žeistareykja ehf. fyrir vinnuna ķ kringum hiš sameiginlega umhverfismat hljóp į tugum milljóna króna. Aš sögn Jóns Helga vissu allir sem komu aš žeirri vinnu aš sameiginlega matiš var bara tęknileg hindrun sett fram ķ pólitķskum tilgangi til žess eins aš koma verkefninu fyrir kattarnef. Meginkostnašurinn viš įkvöršunina liggi žó ķ töfinni sem žetta hafi ķ för meš sér fyrir félagiš. Tveggja įra töf į framkvęmdum kostaši félagiš 200-300 milljónir króna, aš sögn Jóns Helga.

„Eflaust finnst einhverjum žetta ekki miklir peningar ķ orkuišnaši en öšru mįli gegnir um eigendur Žeistareykja ehf. Tafir žessar hafa haft mikil įhrif į eigendur félagsins en žrjś sveitarfélög įttu meirihluta ķ félaginu. Žannig seldi Noršurorka fyrst sinn hlut ķ félaginu til Landsvirkjunar, vęntanlega hafa žeir Akureyringar ekki séš sér fęrt aš leggja félaginu til 60-70 milljónir į hverju įri mešan bešiš er eftir aš tęknilegar hindranir stjórnvalda vęru yfirstignar.“

– Hvernig er žį staša Noršuržings?

„Hśn var aušvitaš ekki sérlega sterk. Sveitarfélagiš var skuldsett og įtti ekki gott meš aš leggja félaginu til 70 milljónir króna į hverju įri sem drottinn gaf. Sérstaklega ekki eftir aš rķkisstjórnin įkvaš aš framlengja ekki viljayfirlżsingu viš Alcoa um byggingu įlvers į Bakka. Sś įkvöršun lokaši fyrir möguleika sveitarfélagsins til aš fjįrmagna sig. Aušvitaš er mun aušveldara aš fjįrmagna orkuframkvęmdir žegar orkukaupandinn er ķ hendi. Žegar ašilar eru komnir ķ einhverja skógarferš meš rķkisstjórninni ķ leit aš orkukaupendum, ž.e. einhverjum öšrum en Alcoa, žį vandast mįliš viš fjįrmögnun. Žaš grįtlega viš žetta var aš einungis sveitarfélagiš var bundiš af viljayfirlżsingunni viš Alcoa en ekki Žeistareykir. Žaš félag gat žvķ leitaš aš orkukaupendum aš vild, jafnvel žótt menn ynnu įfram meš Alcoa.“

Rétt er aš halda til haga aš fulltrśar Noršuržings ķ stjórn Žeistareykja vildu aš félagiš fęri ķ mįl viš umhverfisrįšherra og fengi įkvöršun um sameiginlegt mat hnekkt. „En viš fengum ekki stušning til žess ķ stjórn. Kannski ekki skrķtiš aš fulltrśar Landsvirkjunar hafi ekki veriš spenntir fyrir žvķ aš fara ķ mįl viš eigenda sinn. Afstaša fulltrśa Noršurorku voru hins vegar vonbrigši. Mķn skošun er sś aš viš hefšum įtt aš hnekkja žessari įkvöršun fyrir dómi žvķ įkvöršunin var röng gagnvart eigendum Žeistareykja.“

Į endanum varš sś įkvöršun ekki umflśin fyrir Noršuržing aš selja frį sér stęrsta hluta af hlut sķnum ķ Žeistareykjum ehf. „Aušvitaš var eini kaupandinn rķkiš ķ formi Landsvirkjunar, sį ašili sem setti sveitarfélagiš ķ žessa stöšu. Fyrir sveitarfélagiš var žaš bagaleg staša aš žurfa selja žvķ tilgangurinn meš žįtttöku ķ félaginu var ekki fyrst og fremst aš hagnast į žvķ heldur miklu fremur aš sjį til aš orkan yrši nżtt į heimaslóš og žaš sem fyrst. En tęknilegar hindranir stjórnvalda settu sveitarfélagiš ķ stöšu sem žaš hafši ekki efnahagslega burši til aš verjast. Tęknilegar hindranir sem rįšherrar viršast stoltir af aš setja upp fyrir lķtil sveitarfélög sem eru aš reyna af veikum mętti aš snśa vörn ķ sókn.“

Hann segir nįkvęmlega sama uppi į teningnum meš Gjįstykki sem rķkisstjórnin įkvaš aš friša. „Menn voru ekki betur aš sér um svęšiš en žaš aš įlķta aš žaš vęri allt ķ Žingeyjarsveit. Žaš virtist koma žeim į óvart žegar žeim var bent į aš stęrstur hluti Gjįstykkis vęru ķ sveitarfélaginu Noršuržingi. Žaš er sjįlfsagt ekki įstęša til aš vinna heimavinnuna sķna žegar markmišiš er aš takmarka orkuframboš til įlvers ķ Žingeyjarsżslum.“

Žegar frumdrög aš rammaįętlun um virkjunarkosti voru kynnt sveitarstjórnarmönnum į sķšasta įri žį var ekki annaš aš sjį en Gjįstykki vęri einn af frambęrilegustu kostunum, segir Jón Helgi. „Fjįrmįlarįšherra sagši nżlega aš bešiš verši eftir nišurstöšum śr rammaįętlun um virkjunarkosti įšur en fariš verši ķ virkjanir ķ nešri Žjórsį. Hvers vegna į ekki žaš sama aš gilda um Gjįstykki sem hefur gilt skipulag sem gerir rįš fyrir orkuvinnslu į 2% af svęšinu? Sveitarstjórnir hafa takmarkašan eša engan įhuga į frišlżsingu svęšisins enda vita žau sem er aš markmišiš meš žvķ er aš bregša fęti fyrir uppbyggingu išnašar į svęšinu. Hvaš annaš skżrir aš žetta svęši sé ekki metiš eftir nišurstöšu rammaįętlunar?“

Ekki hent fyrir borš

Eftir aš viljayfirlżsing viš Alcoa var ekki framlengd var gengiš frį viljayfirlżsingu milli sveitarfélaganna Skśtustašahrepps, Žingeyjarsveitar, Noršuržings og rķkisins. Stofnuš var svokölluš NAUST-nefnd sem hefur žaš hlutverk aš finna kaupendur aš orkunni ķ Žingeyjarsżslum. Ķ henni eru fulltrśar sveitarfélaganna, Landsvirkjunar og rķkisins. „Viš samžykktum aš fara žessa leiš eftir aš išnašarrįšherra hafši fullyrt viš okkur aš verkefniš meš Alcoa ętti sömu möguleika og önnur verkefni ķ žessu ferli, žessum klįra möguleika okkar til uppbyggingar yrši ekki hent fyrir borš.“

Sś nefnd įtti samkvęmt viljayfirlżsingunni aš skila įfangaskżrslu ķ maķ į sķšasta įri og svo įtti aš hefja samningavišręšur viš žį ašila sem metnir voru fżsilegastir. Nišurstašan kom ķ skżrslu ķ vor, žar sem verkefniš meš Alcoa og bygging įlvers į vegum kķnversks fyrirtękis voru metnir bestu kostirnir. „Mįliš var hinsvegar žaš aš seinni hluti verkefnisins, žaš er aš semja viš žessa ašila, varš aš engu. Viš vitum ekki hvort rętt hafi veriš viš žessa ašila af alvoru og höfum reyndar efasemdir um aš svo sé. Ķ staš žess var settur į staš spuni um aš Alcoa hefši ķ raun ekki įhuga į verkefninu, žaš vęru bara starfsmenn Alcoa į Ķslandi sem hefšu įhuga. Ég vona aš heimsókn ęšstu stjórnenda Alcoa ķ febrśar hafi fęrt stjórnvöldum heim sanninn um aš įhugi fyrirtękisins į verkefninu er raunverulegur.“

Jón Helgi gengst viš žvķ aš vera įlvers8sinni „sem er aušvitaš hręšilegt hlutskipti, eša žannig. Sérstaklega fyrir mig, lķffręšinginn, sem hef nś frekar lķtiš žol fyrir lśpķnu og sķgręnum trjįm.“

Hann segir menn ķ Noršuržingi óspart hvatta til aš huga aš öšrum möguleikum ķ atvinnuuppbyggingu en vandamįliš sé aš į žeim fimm įrum, sem hann hefur komiš aš žessu verkefni, hafi hann ekki rekist į neitt verkefni sem jafnist į viš byggingu įlvers į vegum Alcoa. Ekkert annaš verkefni viršist skapa jafn mörg störf eša vera jafn umhverfisvęnt eša hafa sama fjįrhagslega styrk.

„Viš höfum enga fordóma fyrir öšrum möguleikum, finnst aš mörgu leyti tilhugsunin um fleiri en eitt fyrirtęki bara spennandi. Viš höfum skošaš alla kosti meš jįkvęšum hug. En verkefniš žarf žó aš vera af žeirri stęrš aš žaš geti stašiš undir naušsynlegri uppbyggingu į innvišum svo sem lķnulögnum. Žar erum viš aš tala um orkukaupanda eša kaupendur sem žurfa um 250 megavött af orku og möguleika į aš skapa 500-700 störf.“

Orkan skapi störf

Jón Helgi heldur reyndar aš žęr breytingar sem Landsvirkjun hefur viljaš gera į samningum, ķ žį veru aš kaupandinn og Landsvirkjun skipti meš sér įhęttu af žvķ hvort nęg orka nęst, séu skynsamlegar og hęgt sé aš semja um žęr. „Ég vek reyndar athygli į žvķ aš nś er ekki lengur hęgt aš flytja orku inn į svęšiš tķmabundiš eins og rętt var um ķ upphafi. Viš erum aušvitaš sammįla žvķ aš sem hęst verš fįist fyrir orkuna en leggjum meiri įherslu į žaš aš orkan skapi störf og umsvif ķ okkar samfélagi žannig aš samfélag ķ Žingeyjarsżslum fįi višspyrnu til vaxtar og endurreisnar.“

Jón Helgi telur lķklegt aš mun meira orkumagn sé į hįhitasvęšum ķ Žingeyjarsżslum heldur en 400 megavött og bendir į, aš bśiš er aš klįra umhverfisferla eša umhverfismöt fyrir um 525 megawöttum af orku ķ Žingeyjarsżslum.

„Vitaskuld er runniš upp fyrir okkur aš samiš hafi veriš um žaš aš įlver į Bakka yrši ekki byggt žegar nśverandi rķkisstjórn var mynduš. Žaš er hundfślt aš hlaupa alltaf į vegg žegar žetta verkefni kemur upp. Heišarlegra hefši veriš aš segja okkur žaš ķ upphafi. Flest gerum viš rįš fyrir aš žurfa aš sitja af okkur nśverandi rķkisstjórn įšur en nokkuš gerist ķ framkvęmdum ķ Žingeyjarsżslum.“

En mótlętiš heršir menn bara, aš sögn Jóns Helga, ķ žeirri ętlan aš orkan ķ Žingeyjarsżslum verši nżtt til aš byggja upp atvinnu žar og breyta įratuga hnignun ķ vöxt. „Tvö įr eru ekki svo langur tķmi ķ žingeyskri sögu. Eitt er žó klįrt, reyni menn aš nżta orkuna įn žess aš žessir hagsmunir okkar séu tryggšir, žį munu menn upplifa nżja Laxįrdeilu. Žar sem hefšbundnum barįttuašferšum Žingeyinga veršur beitt af fullri hörku!“"


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband